Physio Medicum – Centrum Fizjoterapii, Treningu i Medycyny Sportowej
Physio Medicum – Centrum Fizjoterapii, Treningu i Medycyny Sportowej
Decyzja o artroskopii stawu biodrowego podejmowana jest zwykle w przypadku dolegliwości bólowych stawu biodrowego, które nie reagują na leczenie zachowawcze, a badania obrazowe i funkcjonalne kwalifikują pacjenta do zabiegu i potwierdzają takie dysfunkcje jak: konflikt panewkowo-udowy, dysplazje stawu, uszkodzeniami obrąbka, mikroniestabilność czy wolne ciała w stawie. Statystycznie najczęstszą przyczyną artoskopii stawu biodrowego są uszkodzenia obrąbka na tle konfliktu panewkowo-udowego.
Dobra znajomość technicznych aspektów zabiegu daje nam możliwość bezpiecznego i skutecznego planowania fizjoterapii. Chirurg ingerować będzie w kości, obrąbek i torebkę stawową – co musimy wiedzieć o interwencji w obrębie tych tkanek?
W obrębie kości chirurg wykonuje zwykle osteoplastyke narośli kostnej typu CAM/PINCER. Ta interwencja nie wpływa negatywnie na proces fizjoterapii w kontekście zakresu ruchomości i obciążania osiowego. Naszym zadaniem jest stworzenie odpowiednich warunków do ustabilizowania się stawu po zabiegu.
W obrębie obrąbka chirurg wykona szycie, rekonstrukcję lub częściowe wycięcie. Dobrze zszyty obrąbek w trakcie obciążania osiowego nie jest tak bardzo kompresowany, uważać na szycie musimy w zasadzie tylko w skrajnych zakresach ruchu. Rotacja wewnętrzna w zgięciu będzie powodować kompresję – szyjka głowy kości udowej kości udowej opierać się będzie o obrąbek w związku z czym nie wchodzimy w głębokie zakresu ruchy w tych płaszczyznach. W przypadku rekonstrukcji obrąbka zalecony będzie wydłużony czas odciążania kończyny operowanej.
W obrębie torebki stawowej - żeby chirurg mógł dostać się do stawu biodrowego w trakcie artoskopii rozcinana jest przednia część torebki stawowej – w związku z czym jest ona szyta (zdarza się że torebka nie jest szyta – ale w takich okolicznościach musimy czekać na wytworzenie się blizny). Torebka przednia rozciągana jest przy wyproście i rotacji zewnętrznej – tych ruchów we wczesnej fazie po zabiegowej nie wykonujemy.
Rehabilitacje dzielimy na kilka faz. Poniżej charakterystyka każdej z nich.
Pierwsza faza rehabilitacji zaczyna się już w pierwszych dobach po zabiegu. Głównym celem tej fazy jest ochrona operowanego stawu i stworzenie optymalnych warunków dla procesów gojenia się tkanek. Pacjent będzie wykonał sporo prostych ćwiczeń które zmniejszą ryzyko zakrzepów i atrofii mięśniowej. W celu prewencji rozwinięcia się zrostów fizjoterapie wprowadzamy najszybciej jakj to możliwe. Oprócz zaleconych ćwiczeń, swoje zastosowanie znajdzie w tym przypadku również szyna CPM.
Chirurg w zależności od techniki i metod zastosowanego leczenia zaleci odciążanie operowanej kończyny i chód o kulach:
Należy pamiętać że chód o kulach z nogą operowaną w powietrzu, zwiększy napięcie w obrębie zginaczy stawu biodrowego, co nie jest korzystne na tym etapie leczenia. Nauka prawidłowego chodu o kulach jest zalecana. W trakcie pierwszych dwóch tygodni ograniczać będziemy pozycję siedzącą. Pamiętać należy o odpowiedniej higienie blizn i zmianie opatrunków. Na tym etapie zaleca się również leżenie na brzuchu w celu prewencji przykurczu zgięciowego stawu biodrowego.
W pasywnej terapii ruchowej wspomaganej przez fizjoterapeutę, zakres ruchomości dla poszczególnych płaszczyzn wynosi:
Celem Fazy I jest ochrona operowanych tkanek, obniżenie dolegliwości bólowych i obrzęku, ograniczenie atrofii i siły mięśniowej.
Po pierwszych dwóch tygodniach zaleca się konsultacje z operatorem w celu oceny procesu gojenia, stanu pacjenta i dalszych rekomendacji. W tej fazie pacjent edukowany jest co do postępowania rehabilitacyjnego w domu, dalszego używania kul i obciążania kończyny operowanej. Sensownym jest ustalenie celów i zapoznanie się z oczekiwaniami pacjenta.
Do celów tej fazy należy unormowanie wzorca chodu, osiągnięcie zakresu ruchomości porównywalnego z nogą zdrową, wprowadzenie ćwiczeń siłowych i propriocepcji. Należy dobrze zarządzać obciążeniami w ćwiczeniach siłowych, aby nie przeciążyć operowanych tkanek. Na wczesnym etapie tej fazy, unika się otwartych łańcuchów kinematycznych, szczególnie w obrębie zginaczy stawu biodrowego, w celu prewencji przeciążenia ścięgien tychże mięśni. W ćwiczeniach największy nacisk kładzie się na mięsnie pośladkowe, przywodziciele i mięsnie tułowia.
W tej fazie dążymy do odstawienia kul, jeśli tylko wzorzec chodu i dolegliwości bólowe na to pozwalają (co zazwyczaj ma miejsce między 3-6 tygodniem po zabiegu). W przypadku rekonstrukcji obrąbka, czy plastyki chrząstki czas ten może się wydłużyć. Ćwiczenia na zakres ruchu powinny powodować odczucia rozciągania – nie bólu. Terapia manualna (mobilizacja tkanek miękkich i stawów) prowadzona jest w celu zmniejszenia dolegliwości bólowych.
Jako dodatek do fizjoterapii możemy wprowadzić trening na rowerku stacjonarnym, co pozytywnie wpłynie na układ sercowo-naczyniowy.
Kryteria przejścia do kolejnej fazy to prawidłowy wzorzec chodu, dobra kontrola nerwowo-mięśniowa w trakcie zalecanych zadań ruchowych, i niskie/brak dolegliwości bólowych (3/10 w skali VAS).
Ta faza charakteryzuje się złożoną kinezyterapią, ukierunkowaną na osiągnięcie możliwie maksymalnej kontroli nerwowo-mięśniowej w obrębie kończyny operowanej jak i całego kompleksu biodrowo/miedniczno/lędźwiowego. Zwiększamy intensywność ćwiczeń siłowych. Wykonujemy dużo unilateralnych zadań ruchowych. Wprowadzamy ćwiczenia dynamiczne o niskim obciążeniu stawu biodrowego. Jeśli mamy możliwości możemy poszczególne jednostki treningowe wykonywać w basenie. W tej fazie stosowana jest rownież bieżnia antygrawitacyjna.
Podczas tej fazy zwracamy szczególną uwagę na ustawienie miednicy i ud. Zbyt duże przodopochylenie miednicy uważane jest za jeden z powodów przedłużających się dolegliwości bólowych po artroskopii stawu biodrowego – realizujemy więc ćwiczenia które prowadzić będą do neutralnego ustawienia miednicy. Z kolei w obrębie ud unikamy zbyt dużego przywiedzenia i rotacji wewnętrznej. Gdy występuje ona spontanicznie w trakcie ćwiczeń unilateralnych, świadczyć to może o zbyt słabej sile mięśni pośladkowych. Silne mięsnie pośladkowe są kluczowe w kontekście bezpiecznej progresji ćwiczeń i powrotu do aktywności.
Zakończenie fazy to bateria testów funkcjonalnych i testów na platformie dynamometrycznej. W Physio Medicum stosujemy platformy dynamometryczne ForceDecks na których wykonamy testy tj.: Squat Assesment, Quiet Stand, Isometric Squat Hold, Single Leg Isometric Test.
Jeśli na zakończenie poprzedniej fazy testy wykażą mniej niż 80 % asymetrii w obrębie kończyn dolnych, pacjent przejdzie do fazy powrotu do aktywności sportowej (RTS). W tej fazie pacjent wciąż ćwiczyć będzie siłowo, lecz dodatkowo zacznie progresywny trening plyometryczny i biegowy, jak również trening specyficzny pod kątem powrotu do konkretnej dyscypliny sportowej. Celem tej fazy będzie możliwie pełna sprawność pacjenta we wszystkich możliwych aspektach ruchowych i powrót do aktywności z przed operacji na tym samym bądź wyższym poziomie. Decyzje o powrocie do sportu podejmujemy na podstawie testów ilościowych i jakościowych, jak również baterii testów na platformie dynamometrycznej Force Decks – są to między innymi test Countermovement Jump, Squat Jump, Drop Jump, Hop Test, Squat Assesment, Isometric Squat Hold, Single Leg Isometric Test.
